تهديد و توبيخى كه آمده است متوجّه است به سوى عامّهء مردم در ظاهر خطاب ، و متوجّه و واقع است به سوى طائفهء مخصوصى از آنها در حقيقت و واقع الامر ؛ و آنان كسانى مىباشند كه أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ . و همچنين ظاهر سياق آنست كه مراد از نعيم ، مطلق مىباشد ؛ و آن عبارت است از هر چيزى كه بر آن عنوان نعمت صادق مىباشد . لهذا انسان مورد بازخواست و مؤاخذه قرار مىگيرد از تمامى نعمتهائى كه خداوند وى را بدانها نعمت بخشيده است . و اين بدان سبب است كه نعمت - كه عبارت است از امرى كه با شخص نعمت‌داده‌شدهء به او بايد ملايمت داشته باشد و سازگار با وى باشد ؛ و لهذا نعمت متضمّن نوعى از خيرات و منافع است - در صورتى نعمت است و بر آن اين اسم صادق مىگردد كه شخص نعمت‌داده‌شدهء به او از آن بهره‌بردارى خوب كند و كامياب گردد و منتفع شود . و امّا اگر آن را در خلاف اين منظور استعمال نمايد نقمت خواهد شد نسبت به او ؛ و اگرچه فى حدّ نفسه آن نعمت ، نعمت است . خداوند تعالى انسان را آفريده است ، و غايت و مقصد از خلقت او كه سعادتش و منتهاى كمالش در آنست را تقرّب در مقام عبوديّت به سوى خودش قرار داده است ؛ همچنان‌كه فرموده است : وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ « 1 » . و اين همان معنى ولايت الهيّه مىباشد براى بنده‌اش . و خداوند سبحانه براى بنده‌اش مهيّا نموده است تمام چيزهائى را كه وى به آنها سعيد گردد ، و در

--> ( 1 ) آيه 56 ، از سورهء 51 : الذّاريات : « و من جنّ و انس را نيافريدم مگر به سبب آنكه مرا عبادت كنند . »